Śniadanie z jajkami i warzywami na stole, ilustracja do tematu: post przerywany a wątroba

Post przerywany a wątroba: badanie TEMPUS na 187 osobach z otyłością (2026)

16 min czytania

Post przerywany a wątroba: randomizowane badanie kliniczne TEMPUS, czyli badanie, w którym uczestników losowo przydzielono do czterech grup, opublikowano 14 października 2026 roku w czasopiśmie Nature Communications. Hiszpańscy badacze, głównie z Uniwersytetu w Granadzie, sprawdzili, czy 12 tygodni jedzenia w ośmiogodzinnym oknie (post przerywany), nadzorowanego treningu albo obu tych metod naraz zmniejszy ilość tłuszczu w wątrobie bardziej niż sama edukacja o diecie śródziemnomorskiej i ruchu. Wzięło w nim udział 187 dorosłych w wieku od 25 do 65 lat z otyłością. Tłuszcz w wątrobie mierzono rezonansem magnetycznym, a żadna z trzech interwencji nie dała w głównej analizie wiarygodnej przewagi nad edukacją.

Śniadanie z jajkami i warzywami na stole, ilustracja do tematu: post przerywany i tłuszcz w wątrobie

W skrócie

  • Wynik: po 12 tygodniach zawartość tłuszczu w wątrobie nie różniła się wiarygodnie między grupą kontrolną a grupami z postem przerywanym, treningiem lub obiema metodami (różnice od −0,4 do −1,1 punktu procentowego, przedziały ufności obejmowały zero).
  • Typ i liczebność: randomizowane badanie kliniczne (RCT) z czterema grupami, 187 osób z otyłością, w tym 50 proc. kobiet.
  • Ograniczenia wskazane przez autorów: interwencja trwała tylko 12 tygodni, a wielu uczestników miało na starcie mało tłuszczu w wątrobie, więc badanie mogło nie wykryć mniejszych efektów.
  • Wniosek autorów: wyniki nie potwierdzają większego krótkoterminowego spadku tłuszczu w wątrobie przy poście przerywanym, treningu ani ich połączeniu. Obserwacje o korzystniejszym efekcie u mężczyzn i o remisji choroby autorzy nazywają eksploracyjnymi.

Post przerywany a wątroba: co pokazało badanie?

Głównym wynikiem była zmiana zawartości tłuszczu w wątrobie (IHFF, od angielskiego intrahepatic fat fraction) mierzona rezonansem magnetycznym po 12 tygodniach. Na starcie średnia wynosiła od 9,4 do 10,5 proc. w poszczególnych grupach. Autorzy przyjęli, że wartość od 5 proc. wzwyż oznacza stłuszczeniową chorobę wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). Miało ją 139 uczestników, czyli 74,7 proc. badanych.

Wszystkie trzy grupy porównano z grupą kontrolną (zwykłą opieką). Różnice podano w punktach procentowych zawartości tłuszczu.

GrupaRóżnica względem grupy kontrolnej (przedział ufności 95%)Wartość p
Post przerywany (jedzenie w oknie 8 godzin, TRE od ang. time-restricted eating)−0,4 (−2,0 do 1,2)0,93
Trening−0,8 (−2,4 do 0,8)0,54
Post przerywany i trening−1,1 (−2,7 do 0,5)0,28

Grupy interwencyjne nie różniły się też wiarygodnie między sobą. Po roku od zakończenia programu zmiany tłuszczu w wątrobie również nie różniły się między grupami (wszystkie wartości p co najmniej 0,11).

Autorzy przeprowadzili też analizy według płci (zaplanowane z góry) oraz analizę remisji, ale wszystkie wyniki poboczne i podgrupowe uznali za eksploracyjne, czyli służące do stawiania hipotez, i nie korygowali ich wartości p na wielokrotne porównania. W podgrupie mężczyzn połączenie postu i treningu dało większy spadek tłuszczu w wątrobie niż zwykła opieka (−2,2 punktu procentowego; przedział ufności od −4,2 do −0,1; p = 0,04), a u kobiet takiej różnicy nie zaobserwowano. Remisję MASLD, czyli spadek poniżej 5 proc. wśród osób, które miały ją na starcie, osiągnęło 6,5 proc. osób w grupie kontrolnej, 19,4 proc. przy samym poście, 13,5 proc. przy samym treningu i 28,6 proc. przy obu metodach. Różnica między grupą łączoną a kontrolną miała p = 0,03 (test Fishera, bez korekty). Po przeliczeniu na liczby osób (nasze przeliczenie) to 2 z 31, 7 z 36, 5 z 37 i 10 z 35 uczestników.

Wyniki poboczne (też bez korekty na wielokrotne porównania) były następujące. Grupy z postem przerywanym schudły o 2,2 kg więcej niż grupa kontrolna (przedział ufności od −3,5 do −0,9), a sam trening nie zmienił masy ciała wyraźnie (−0,3 kg; przedział ufności od −1,6 do 0,9). Beztłuszczowa masa ciała, do której należą m.in. mięśnie, zmniejszyła się przy samym poście o 0,9 kg w porównaniu z grupą kontrolną. Szacowana wydolność tlenowa, czyli maksymalny pobór tlenu (VO2max), wzrosła przy treningu o 5,2 ml/kg/min, a przy treningu z postem o 5,7 ml/kg/min względem grupy kontrolnej. Sam post jej nie poprawił. Poziom enzymu wątrobowego ALT (aminotransferazy alaninowej) spadł w grupie łączonej o 10 U/l bardziej niż w kontrolnej (przedział ufności od −19 do −1). Ciśnienie tętnicze nie różniło się między grupami. Poważnych zdarzeń niepożądanych nie odnotowano.

Kto i jak to badał?

Badanie z randomizacją polega na losowym przydziale uczestników do grup, dzięki czemu grupy są porównywalne pod względem cech, których nie mierzono. TEMPUS było badaniem z czterema grupami równoległymi, zainicjowanym przez badaczy (nie przez firmę), prowadzonym w Granadzie. Uczestników rekrutowano od maja 2023 do kwietnia 2024 roku, a ostatnie pomiary zakończono 5 września 2025 roku. Do losowania zakwalifikowano 187 osób spośród 1288, które wypełniły wstępną ankietę. Kryteria obejmowały wiek 25 do 65 lat, wskaźnik masy ciała (BMI) od 30 do poniżej 40 oraz zwykłe okno jedzenia trwające co najmniej 11 godzin. Wykluczano m.in. osoby z cukrzycą, chorobami nerek, wirusowym zapaleniem wątroby, po zdarzeniach sercowo-naczyniowych oraz palaczy.

Do grupy kontrolnej trafiło 48 osób, do postu przerywanego 46, do treningu 47 i do połączenia obu metod 46. Wszyscy uczestnicy, także w grupie kontrolnej, raz w miesiącu brali udział w 90-minutowym spotkaniu o diecie śródziemnomorskiej i zaleceniach dotyczących aktywności fizycznej Światowej Organizacji Zdrowia. Osoby w grupach z postem same wybierały ośmiogodzinne okno jedzenia, miały je stosować siedem dni w tygodniu, a ostatni posiłek zalecono im zakończyć do 21:00. Poza oknem dozwolone były tylko woda, kawa i herbata bez cukru i słodzików. Grupy z treningiem ćwiczyły dwa razy w tygodniu pod nadzorem trenera (55 do 85 minut, w tym ćwiczenia siłowe z gumami i masą ciała oraz interwały marszu pod górę na bieżni), a ponadto zwiększały dzienną liczbę kroków o 10 proc. tygodniowo.

W analizie uwzględniono wszystkich 187 uczestników zgodnie z zasadą analizy według przydziału (intention-to-treat), czyli także tych, którzy odpadli, przy założeniu modelu statystycznego, że braki danych są losowe. W trakcie 12 tygodni program przerwało osiem osób, a na wizytę po roku nie zgłosiło się kolejnych 25. Osoby oceniające tłuszcz w wątrobie i statystycy nie wiedzieli, kto do której grupy należy. Personel prowadzący interwencje znał przydział, podobnie jak osoby mierzące np. masę ciała i wydolność.

Co do finansowania, badanie wsparły m.in. hiszpańskie ministerstwo nauki (grant PID2022.141506OB.I00) i środki Unii Europejskiej, a autorzy zapisali, że instytucje finansujące nie miały wpływu na plan badania, analizy ani decyzję o publikacji. Zgłosili brak konfliktu interesów.

Jak czytać te liczby?

Wyniki podano w punktach procentowych tłuszczu w wątrobie. Jeśli ktoś miał na starcie 10 proc., to spadek o 1 punkt procentowy oznacza 9 proc., czyli zmianę o jedną dziesiątą. Odchylenie standardowe na starcie, czyli typowy rozrzut wyników między osobami, wynosiło od 6,3 do 7,7 punktu procentowego, a więc więcej niż różnice między grupami.

Przedział ufności 95% to zakres, w którym z dużym prawdopodobieństwem leży prawdziwa wartość. Skoro wszystkie trzy główne przedziały obejmują zero, nie można wykluczyć, że prawdziwa różnica jest zerowa, ale nie można też wykluczyć małego spadku. Wartość p podaje, jak często zdarzałby się wynik co najmniej tak duży, gdyby w rzeczywistości różnicy nie było. Dla wyniku głównego uwzględniono korektę na wielokrotne porównania, dla dodatkowych nie.

Przykład z remisją pokazuje, skąd ta ostrożność. Wśród osób z MASLD na starcie remisję osiągnęło około 6 na 100 w grupie kontrolnej i około 29 na 100 w grupie łączonej (nasze przeliczenie z 2 z 31 i 10 z 35). Grupy liczyły jednak od 31 do 37 osób (to nasza uwaga), a autorzy zaznaczają, że analizy remisji i podgrup należy interpretować ostrożnie, bo do badania nie włączano wyłącznie osób ze stłuszczeniem wykrytym w rezonansie.

Czego to badanie nie pokazuje?

Po pierwsze, interwencja trwała 12 tygodni i autorzy przyznają, że mogła być zbyt krótka, by dać trwałe efekty, zwłaszcza u osób z niskim poziomem tłuszczu w wątrobie na starcie. Po drugie, grupa kontrolna nie była prawdziwą grupą bez interwencji, bo też dostawała edukację i poprawiła się bardziej, niż zakładano. To mogło zmniejszyć możliwość wykrycia dodatkowego efektu. Po trzecie, obliczenie liczebności grup oparto na wcześniejszym badaniu osób z MASLD (w większości kobiet), w którym spodziewano się spadków rzędu 2,5 do 5 punktów procentowych, a faktycznie obserwowano mniejsze. Badanie mogło więc nie wykryć niewielkich różnic.

Po czwarte, większość uczestników miała normalny lub tylko nieznacznie podwyższony poziom tłuszczu w wątrobie, a kobiety miały go na starcie mniej niż mężczyźni. Po piąte, po roku u mężczyzn widać było częściowy powrót tłuszczu, który autorzy przypuszczalnie wiążą z ponownym przyrostem masy ciała. Od siebie dodajemy dwie uwagi. Badanie dotyczy osób z otyłością w wieku od 25 do 65 lat bez cukrzycy, więc nie mówi nic o osobach starszych ani z cukrzycą. Dostępna wersja pracy to szybko opublikowany podgląd zaakceptowanego tekstu, który zostanie zastąpiony wersją ostateczną, więc liczby mogą się jeszcze zmienić.

Jak to się ma do tego, co już wiadomo?

W 2026 roku ukazały się dwie metaanalizy, które pomagają ocenić ten wynik. Hanlu Li i Tianju Li (Frontiers in Nutrition, 2026) połączyli dziewięć badań z randomizacją u 894 osób z MASLD, w których porównywano posty przerywane (różne schematy, także poza oknem czasowym) z ciągłym ograniczeniem kalorii. Posty wiązały się z większym spadkiem masy ciała (−1,29 kg; przedział ufności od −1,98 do −0,61), ale w pomiarze rezonansem magnetycznym nie stwierdzono różnic w ilości tłuszczu w wątrobie. Wynik oparty na ultradźwiękowym wskaźniku stłuszczenia (CAP) sugerował przewagę postów, lecz nie potwierdził go rezonans i przestał być wiarygodny w analizach wrażliwości. Jest to więc zgodne z wynikiem TEMPUS, choć porównania dotyczyły innej grupy odniesienia (ciągłe ograniczenie kalorii, a nie edukacja).

Park i Kim (Nutrition Reviews, 2026) połączyli 28 badań z randomizacją (1648 dorosłych z nadwagą lub otyłością) nad jedzeniem w ograniczonym oknie czasowym. Standaryzowana wielkość efektu (nie kilogramy) dla masy ciała wyniosła −1,40 (przedział ufności od −2,33 do −0,48), dla obwodu talii −0,75, a dla masy tłuszczowej −0,61. Wpływ na lipidy we krwi, glukozę i insulinę na czczo uznano za niejednoznaczny, a autorzy zaznaczają, że badań interwencyjnych wciąż brakuje. W streszczeniu tej pracy tłuszczu w wątrobie nie wymieniono wśród analizowanych wyników. Naszym zdaniem nowe badanie nie przeczy tym wynikom, bo grupy z postem schudły więcej, a tłuszcz w wątrobie nie zmienił się wiarygodnie. Porównanie jest jednak ostrożne, bo metaanaliza wątroby nie oceniała. Szerzej o tym podejściu pisaliśmy w artykule o poście przerywanym i długowieczności.

Co z tego wynika dla osoby po 40?

Autorzy wnioskują, że 12 tygodni postu czasowego, treningu lub ich połączenia nie obniżyło tłuszczu w wątrobie bardziej niż edukacja o diecie i ruchu. Opisują też, że połączenie metod dało korzystniejszy skład ciała, lepszą wydolność tlenową i najwyższy odsetek remisji MASLD, ale ten ostatni wynik jest eksploracyjny. Zwracają uwagę, że grupa kontrolna, która dostawała samą edukację o diecie śródziemnomorskiej (opisaliśmy ją w tekście o diecie śródziemnomorskiej i długości życia), poprawiła się bardziej, niż zakładali. Od siebie dodajemy, że trening zwiększył wydolność, o czym więcej w artykule o aktywności fizycznej i długowieczności.

Naszym zdaniem badanie nie pozwala zalecać postu przerywanego jako leku na stłuszczoną wątrobę. Osoby z cukrzycą, przyjmujące leki obniżające poziom cukru, w ciąży, z zaburzeniami odżywiania lub chorobami wątroby i nerek powinny skonsultować każdy sposób żywienia z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Podwyższone enzymy wątrobowe albo stłuszczenie wykryte w badaniu obrazowym są powodem do rozmowy z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy post przerywany zmniejsza tłuszcz w wątrobie?

W tym badaniu nie wykazał wiarygodnej przewagi nad zwykłą edukacją. Po 12 tygodniach różnica wyniosła −0,4 punktu procentowego, a przedział ufności (od −2,0 do 1,2) obejmował zero. Metaanaliza Li i Li również nie wykazała różnic w rezonansie magnetycznym między postami a ciągłym ograniczeniem kalorii.

Czy trening z postem działał lepiej u mężczyzn?

W podgrupie mężczyzn połączenie obu metod dało większy spadek tłuszczu w wątrobie niż zwykła opieka (−2,2 punktu procentowego; p = 0,04), a u kobiet nie. Autorzy traktują to jako wynik eksploracyjny, bo wartości p w analizach podgrup nie korygowano na wielokrotne porównania. Zauważają też, że kobiety miały na starcie mniej tłuszczu w wątrobie, co mogło częściowo tłumaczyć różnicę.

Czy po zakończeniu programu tłuszcz wraca?

Po roku od zakończenia programu różnice między grupami nie były wiarygodne. U mężczyzn autorzy widzą częściowy powrót tłuszczu i przypuszczają, że to skutek ponownego przyrostu masy ciała.

Źródła

  • Clavero-Jimeno A., Camacho-Cardenosa A. i wsp. Effects of time-restricted eating and supervised exercise on intrahepatic fat and cardiometabolic health in adults with obesity: the TEMPUS randomized controlled trial. Nature Communications 2026 (publikacja online 14.10.2026). DOI 10.1038/s41467-026-78625-3. Randomizowane badanie kliniczne, n = 187. Rejestracja NCT05897073.
  • Li H., Li T. Intermittent fasting versus continuous energy restriction in MASLD: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition 2026;13:1833688. DOI 10.3389/fnut.2026.1833688. Przegląd systematyczny z metaanalizą, 9 badań, n = 894.
  • Park J., Kim M.S. i wsp. The effect of time-restricted eating on metabolic risk factors for cardiovascular disease and non-alcoholic fatty liver disease in overweight and obese adults: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews 2026;84(4):667-683. DOI 10.1093/nutrit/nuaf181. Przegląd systematyczny z metaanalizą, 28 badań, n = 1648.

Treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Redakcja Długowiecznie.pl.

Udostępnij artykuł
Redakcja Długowiecznie.pl: przygotowujemy treści na podstawie recenzowanych badań naukowych, zawsze z podanymi źródłami i typem badania.