Ciśnieniomierz naramienny z mankietem na jasnym tle, niewykryte nadciśnienie

Niewykryte nadciśnienie: 6 na 10 chorych o nim nie wie, pokazuje badanie 1,3 mln dorosłych

17 min czytania

Badanie przekrojowe z Anglii, opublikowane 23 września 2026 roku w „BMJ Public Health”, pokazało, że niewykryte nadciśnienie dotyczyło prawie sześciu na dziesięć osób z podwyższonym ciśnieniem. Zespół z Oxford Population Health przeanalizował pomiary u ponad 1,3 miliona dorosłych mieszkańców Anglii, którzy zgłosili się do programu Our Future Health w latach 2022 do 2025. Wśród osób przyjmujących leki na nadciśnienie u połowy ciśnienie nadal wynosiło 140/90 mm Hg lub więcej. Badanie przekrojowe to zdjęcie sytuacji w jednym momencie, a nie obserwacja ludzi w czasie. Nie mówi więc, co z tymi osobami stało się później, ale pokazuje skalę problemu na bardzo dużej próbie i przypomina, dlaczego po czterdziestce pomiar ciśnienia nie jest formalnością.

Ciśnieniomierz naramienny z mankietem na jasnym tle, niewykryte nadciśnienie
Zdjęcie: Mikhail Nilov, Pexels

W skrócie

  • Wynik: nadciśnienie miało 37,2 proc. uczestników, z czego 58,8 proc. nie miało rozpoznania ani leków. Wśród leczonych 50,2 proc. nadal miało ciśnienie od 140/90 mm Hg w górę.
  • Typ badania: przekrojowe (obserwacyjne), 1 312 551 dorosłych w Anglii po wykluczeniach, jedna wizyta i jeden zestaw pomiarów na osobę.
  • Najważniejsze ograniczenie: próba nielosowa (ochotnicy), pojedynczy zestaw pomiarów zamiast serii, leki zgłaszane przez uczestników bez sprawdzenia w dokumentacji. Badanie nie wyjaśnia przyczyn i nie sprawdza skutków zdrowotnych.
  • Co z tego wynika: jedynym sposobem, by wiedzieć o swoim ciśnieniu, jest jego zmierzenie, a wynik z jednego pomiaru wymaga potwierdzenia i rozmowy z lekarzem, nie samodzielnych decyzji o lekach.

Co pokazało badanie nad niewykrytym nadciśnieniem?

W tym badaniu przekrojowym nadciśnienie miało 37,2 proc. dorosłych, a 58,8 proc. z nich nie wiedziało o chorobie. Znaczy to, że około 41 proc. osób z nadciśnieniem miało rozpoznanie albo przyjmowało leki, a reszta nie miała ani jednego, ani drugiego.

Nadciśnienie było częstsze u mężczyzn. Po standaryzacji (przeliczeniu wyników na taki sam rozkład wieku, opisanym niżej) miało je 41,9 proc. mężczyzn i 28,6 proc. kobiet. Częstość rosła z wiekiem i według publikacji wynosiła:

  • 15,3 proc. w grupie od 18 do 39 lat,
  • 25,5 proc. w grupie od 40 do 49 lat,
  • 38,2 proc. w grupie od 50 do 59 lat,
  • 49,9 proc. w grupie od 60 do 69 lat,
  • 62,3 proc. w grupie od 70 do 79 lat,
  • 71 proc. od 80 lat.

Drugi wynik dotyczy leczenia. Wśród osób przyjmujących leki na ciśnienie 50,2 proc. miało wyniki od 140/90 mm Hg w górę, a więc leczenie nie doprowadziło do celu stosowanego w tym badaniu. Z nadciśnieniem wiązały się starszy wiek, płeć męska, wyższy wskaźnik masy ciała (BMI), palenie, picie alkoholu, choroby serca i naczyń w rodzinie oraz choroby serca i naczyń lub cukrzyca u samego uczestnika. Niewykryte nadciśnienie częściej dotyczyło za to osób młodszych, szczuplejszych i bez takich chorób w wywiadzie. Autorzy czytają to jako znak, że zarządzanie nadciśnieniem jest skuteczniejsze u pacjentów z chorobami, które same wymagają kontroli ciśnienia.

Kto i jak badał niewykryte nadciśnienie?

Badanie przekrojowe polega na opisaniu grupy osób w jednym momencie. Daje obraz „ile osób ma daną cechę teraz”, ale nie pokazuje, co z niej wynika, bo nie ma w nim czasu, który pozwalałby zobaczyć, co stało się później.

Dane pochodzą z Our Future Health, dużego brytyjskiego programu badawczego, do którego zapraszano dorosłych listownie, zwykle z okolic nowo otwieranych centrów rejestracji. Rekrutacja zaczęła się w regionach o dużym ubóstwie i zróżnicowaniu etnicznym (West Midlands, Greater Manchester, Londyn, West Yorkshire). W latach 2022 do 2025 w Anglii zgłosiło się 1 428 494 dorosłych (około 1,4 mln, stąd liczba w tytule publikacji), którzy mieli zmierzone ciśnienie, masę ciała i wzrost oraz wypełnili ankietę. Z analizy wyłączono osoby z nierealnymi wynikami (0,03 proc.) i osoby z poważnymi chorobami, takimi jak niewydolność nerek, serca lub wątroby albo nowotwory (poza rakami skóry podstawnokomórkowym i kolczystokomórkowym), czyli 8,1 proc. uczestników. Analizowano 1 312 551 osób (około 1,3 mln). Dodatkowa analiza z uwzględnieniem osób z poważnymi chorobami dała wyniki zbliżone do głównej.

Ciśnienie mierzono automatycznymi aparatami Omron, w pozycji siedzącej, mankietem właściwego rozmiaru na wysokości serca. Pomiary wykonywano dwukrotnie, a przy skrajnych wartościach trzykrotnie, podczas jednej wizyty. Przyjęto definicje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i własne definicje autorów.

  • Nadciśnienie to średnia wartość od 140 mm Hg (skurczowe) lub od 90 mm Hg (rozkurczowe) albo przyjmowanie leków obniżających ciśnienie.
  • Niewykryte to nadciśnienie u osoby, która nie zgłosiła rozpoznania lekarskiego i nie przyjmowała leków.
  • Nieskontrolowane to ciśnienie od 140/90 mm Hg u osoby leczonej.

Wyniki standaryzowano według wieku i płci do populacji Anglii z połowy 2023 roku. Standaryzacja polega na przeliczeniu wyników tak, jakby każda grupa miała taki sam rozkład wieku, dzięki czemu można uczciwie porównać mężczyzn z kobietami, mimo że w próbie mieli inny wiek.

Badanie sfinansował Cancer Research UK (grant C16077/A29186). Dane pochodzą z programu Our Future Health, z którym dwóch autorów jest związanych. I. J. Turnbull jest zastępcą dyrektora medycznego programu, a D. J. Hunter był jego założycielskim głównym doradcą naukowym. Autorzy zadeklarowali brak konfliktu interesów i zaznaczyli, że prezentują własne poglądy, niekoniecznie zgodne z poglądami Our Future Health.

Jak czytać te liczby?

Liczba 58,8 proc. odnosi się do osób z nadciśnieniem, nie do wszystkich dorosłych. Łatwiej to zobaczyć na przykładzie 100 uczestników. Nadciśnienie miało około 37 z nich, a około 22 z tych 37 osób nie miało ani rozpoznania, ani leków. Pozostałe około 15 wiedziało o chorobie. To nasze przeliczenie na podstawie odsetków z publikacji, a nie wynik podany w niej wprost. W komunikacie uczelni i w części doniesień medialnych pojawia się określenie „prawie dwie trzecie” (59 proc.). W publikacji jest 58,8 proc., czyli około sześciu na dziesięć, i tych liczb się trzymamy.

Drugie zastrzeżenie dotyczy słowa „niewykryte”. W tym badaniu oznacza ono wysoki wynik w jednym zestawie pomiarów u osoby bez rozpoznania. Autorzy zwracają uwagę, że wynik pojedynczego pomiaru może być zawyżony przez stres wizyty („efekt białego fartucha”), a przy kolejnym pomiarze wartości zwykle spadają (regresja do średniej). Powołują się na przegląd brytyjskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE), w którym pomiar w gabinecie od 140/90 mm Hg porównano z pomiarem całodobowym od 135/85 mm Hg. Mediana czułości wyniosła 81 proc., a swoistości 76 proc. W praktyce oznacza to, że około jedna na pięć osób z nadciśnieniem zostałaby przeoczona, a około jedna na cztery osoby bez nadciśnienia zostałaby uznana za chorą. Autorzy wyciągają z tego wniosek, że pomiar w gabinecie jest dobrym predyktorem „prawdziwego” nadciśnienia, ale wymaga potwierdzenia pomiarami całodobowymi lub wielokrotnymi pomiarami domowymi. Część „niewykrytych” nie miałaby więc nadciśnienia przy powtórnym badaniu.

Trzecie zastrzeżenie dotyczy progu. Wartość 140/90 mm Hg to kryterium rozpoznania wg WHO, a nie dzisiejszy cel leczenia. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) z 2024 roku mówią o celu 120 do 129 mm Hg skurczowego dla większości leczonych (opisujemy to w artykule o ciśnieniu krwi a długości życia). Przy tak ostrym kryterium odsetek osób bez kontroli mógłby być wyższy, tego jednak badanie nie sprawdzało.

Czego to badanie nie pokazuje?

  • Nie pokazuje przyczyn. Badanie przekrojowe nie wyjaśnia, dlaczego u połowy leczonych ciśnienie jest za wysokie. Mogą to być zbyt małe dawki, nieregularne przyjmowanie leków, trudny dostęp do lekarza albo wcześniejsze rozpoznanie postawione na podstawie jednego pomiaru. Autorzy tego nie badali.
  • Nie pokazuje skutków zdrowotnych. Nie ma w nim danych o udarach, zawałach ani zgonach, więc nie wiadomo, ile szkody wyrządza niewykryte nadciśnienie w tej grupie.
  • Nie obejmuje wszystkich. Uczestnicy sami zgłosili się do programu, próba nie była losowa, a rekrutację zaczęto w czterech regionach Anglii. Wyłączono też 8,1 proc. osób z poważnymi chorobami. Dane dotyczą tylko Anglii.
  • Opiera się na zgłoszeniach. Rozpoznanie i przyjmowanie leków uczestnicy zgłaszali sami, bez sprawdzenia w dokumentacji lekarza rodzinnego, więc autorzy nie mogli zweryfikować swoich szacunków. Nie mieli też danych o tym, jak często uczestnicy korzystają z opieki zdrowotnej i czy mają dostęp do lekarza lub apteki.
  • Nie mówi o trendzie. Jedno badanie z lat 2022 do 2025 nie pokazuje, czy sytuacja się poprawia, czy pogarsza. Zdanie, że w Anglii postęp w wykrywaniu i kontroli nadciśnienia zatrzymał się około 2011 roku, pochodzi z dyskusji autorów, którzy powołują się na wcześniejsze dane, a nie z wyników tego badania.

Jak to się ma do tego, co już wiadomo?

Wynik jest zgodny z wcześniejszym obrazem, w którym duża część osób z nadciśnieniem nie wie o chorobie. Autorzy piszą o „regule połówek”. Mniej więcej połowa przypadków nadciśnienia jest niewykryta, a połowa leczonych nie osiąga celu.

Autorzy porównują częstość nadciśnienia z danymi brytyjskiego urzędu statystycznego (Office for National Statistics, ONS) z lat 2015 do 2019. Wynosiła ona 32 proc., czyli podobnie jak 37,2 proc. w nowym badaniu. Inaczej jest z odsetkiem niewykrytych. W danych ONS było ich 29 proc. wśród chorych, a tu 58,8 proc. Autorzy podają obie liczby, ale nie wyjaśniają tej różnicy. Mogą za nią stać inne lata, inna metoda pomiaru i inny dobór uczestników, jednak to nasze przypuszczenie, nie wniosek badania.

W naszym artykule o ciśnieniu krwi opisujemy też polskie dane z badania WOBASZ II z lat 2013 do 2014. Nadciśnienie miało tam 43 proc. dorosłych, o chorobie wiedziało 55 proc. mężczyzn i 63 proc. kobiet z nadciśnieniem, a ciśnienie pod kontrolą miało 23 proc. chorych. Tych liczb nie wolno wprost porównywać z wynikami z Anglii, bo badania różnią się latami, metodą doboru uczestników i sposobem pomiaru.

Autorzy nowego badania idą krok dalej niż same liczby. Uważają, że obecne brytyjskie zalecenia „nie są dostosowane do celu”. Wytyczne NICE wymagają wielu kroków potwierdzających między pierwszym pomiarem a rozpoznaniem i zalecają zmianę stylu życia przed lekami, co ich zdaniem może prowadzić do „przeciekającej kaskady opieki”, w której część osób odpada po drodze. Proponują podejście populacyjne, czyli ograniczanie soli i alkoholu, walkę z otyłością i promowanie ruchu u wszystkich, obok leczenia grup z wysokim 10-letnim ryzykiem sercowo-naczyniowym. To są wnioski autorów, nie wynik, który badanie testowało. Istnieje też argument przeciwny. Wytyczne ESC z 2024 roku i polskie wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2024 roku zalecają opierać rozpoznanie na pomiarach poza gabinetem właśnie dlatego, że pojedynczy wynik bywa mylący, o czym była mowa wyżej. Badanie nie rozstrzyga tego sporu.

Co z tego wynika dla osoby po 40?

Najprostszy wniosek jest praktyczny. Nadciśnienie zwykle nie boli, więc jedynym sposobem na to, by o nim wiedzieć, jest pomiar. Pomiar w aptece lub u lekarza jest dobrym pierwszym sygnałem, ale nie rozpoznaniem.

  • Jeden wynik od 140/90 mm Hg nie oznacza jeszcze nadciśnienia. Dobrze jest go powtórzyć w domu na zwalidowanym aparacie naramiennym, przez 7 dni, rano i wieczorem, po 2 pomiary (schemat opisany w naszym artykule o ciśnieniu).
  • Średnia domowa od 135/85 mm Hg albo dwa powtórzone wyniki od 140/90 mm Hg to sygnał, by umówić się do lekarza rodzinnego.
  • Osoby przyjmujące leki na ciśnienie nie powinny zmieniać dawek na własną rękę, także wtedy, gdy wyniki nadal są wysokie. Z lekarzem trzeba omówić wyniki z domowych pomiarów.
  • W badaniu z nadciśnieniem wiązały się m.in. wyższe BMI, palenie i alkohol. Więcej o tym, jak alkohol wpływa na zdrowie i długość życia, piszemy w artykule o alkoholu a długości życia, a o tym, jakie badania mają sens po czterdziestce, w tekście o badaniach krwi po 40.

Najczęstsze pytania o niewykryte nadciśnienie (FAQ)

Czy można mieć nadciśnienie i nic nie czuć?

Tak. Podwyższone ciśnienie zwykle nie daje objawów, dlatego bywa niewykryte przez lata. W omawianym badaniu u prawie sześciu na dziesięć osób z nadciśnieniem nie było ani rozpoznania, ani leków.

Czy jeden wysoki wynik oznacza nadciśnienie?

Nie. Stres wizyty i zwykła zmienność ciśnienia mogą podnieść pojedynczy wynik. Wytyczne zalecają potwierdzenie pomiarami poza gabinetem, na przykład domowymi, przez kilka dni. Decyzję o rozpoznaniu podejmuje lekarz.

Czy wyniki z Anglii dotyczą Polski?

Nie wprost. Badanie objęło tylko Anglię, a uczestnicy sami zgłosili się do programu. Polskie dane z badania WOBASZ II są starsze i oparte na innej metodzie, ale także pokazują, że duża część chorych nie wie o chorobie albo nie ma ciśnienia pod kontrolą.

Dlaczego u połowy leczonych ciśnienie nadal jest za wysokie?

Badanie tego nie wyjaśnia. Pokazuje tylko, że tak jest, a przyczyny (dawki, regularność leczenia, dostęp do opieki, sposób pomiaru) wymagają innych badań.

Jak często mierzyć ciśnienie po 40. roku życia?

Tego nie badano w omawianej pracy. Według wytycznych ESC i polskich towarzystw, które streszczamy w artykule o ciśnieniu krwi, przy ciśnieniu optymalnym wystarczy kontrola co 1 do 3 lat, a przy podwyższonym raz w roku. Po czterdziestce dobrze jest przynajmniej raz zrobić pełną tygodniową serię pomiarów w domu, bo tylko ona wykrywa nadciśnienie, które w gabinecie wygląda na prawidłowe. Częstość kontroli ustala lekarz.

Źródła

  1. Liu W., Collister J., Littlejohns T., Turnbull I.J., Clarke R., Hunter D.J., Hypertension prevalence, detection, treatment and control among 1.4 million adults in England: a cross-sectional analysis from the Our Future Health study in 2022–2025, „BMJ Public Health”, 2026, 4(3):e004815, DOI: 10.1136/bmjph-2025-004815, PMID: 42825274 (badanie przekrojowe, obserwacyjne, n=1 312 551 po wykluczeniach)
  2. University of Oxford, komunikat prasowy Two-thirds of adults with high blood pressure do not know they have it, 23.09.2026 (komunikat uczelni, źródło wypowiedzi autorów, nie dowód naukowy)
  3. Niklas A., Flotyńska A., Puch-Walczak A. i wsp., Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension in the adult Polish population: Multi-center National Population Health Examination Surveys, WOBASZ studies, „Archives of Medical Science”, 2018, 14(5):951–961, DOI: 10.5114/aoms.2017.72423 (badanie przekrojowe, reprezentatywna próba dorosłych Polaków)
  4. McEvoy J.W. i wsp., 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension, „European Heart Journal”, 2024, 45(38):3912–4018, DOI: 10.1093/eurheartj/ehae178 oraz Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024, „Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce”, 2024 (wytyczne towarzystw naukowych)

Treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Rozpoznanie nadciśnienia i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Nie zmieniaj samodzielnie dawek leków na ciśnienie.

Redakcja Długowiecznie.pl, 21.10.2026

Udostępnij artykuł
Redakcja Długowiecznie.pl: przygotowujemy treści na podstawie recenzowanych badań naukowych, zawsze z podanymi źródłami i typem badania.